W rzeczywistości do zatorowości płucnej dochodzi wówczas, gdy zakrzep krwi w żyle głębokiej odrywa się od miejsca utworzenia i przemieszcza się w krążeniu żylnym, ostatecznie trafiając do płuc. Skutkuje to zablokowaniem dopływu krwi do płuc, co może prowadzić do zgonu. Pojęcie „żylna choroba zakrzepowo-zatorowa” obejmuje zarówno zapalenie żył głebokich, jak i zatorowość płucną.

Ze względu na nieprzewidywalny charakter i trudności w diagnozowaniu zapalenia żył głębokich i zatorowości płucnej, ocena wskaźników zapadalności, chorobowości i umieralności związanych z tymi chorobami nie jest łatwa. W Unii Europejskiej łączną roczną liczbę objawowych epizodów żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej niezakończonych zgonem, w tym epizodów zapalenia żył głębokich i zatorowości płucnej, szacuje się na ponad 1,5 miliona zdarzeń, zaś kolejne 500 tysięcy ma skutki śmiertelne. W Stanach Zjednoczonych każdego roku występuje do 2 milionów epizodów zapalenia żył głębokich, a zatorowość płucna jest przyczyną nawet 200 tysięcy zgonów rocznie. Zatorowość płucna prowadząca do zgonu jest najczęstszą przyczyną nagłej śmierci wśród pacjentów hospitalizowanych – zaburzenie to jest odpowiedzialne za 10% zgonów wewnątrzszpitalnych.

Ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej wzrasta u pacjentów
z licznymi czynnikami ryzyka, takimi jak wiek, otyłość, przebyty epizod żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, żylaki, dziedziczne lub nabyte skłonności do wykrzepiania krwi, ograniczona sprawność ruchowa (pacjenci z ostrymi chorobami internistycznymi) lub całkowite unieruchomienie, nowotwory złośliwe, stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych lub hormonalnej terapii zastępczej,
a u niektórych kobiet także ciąża.

Kolejnym czynnikiem ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej jest zastoinowa niewydolność serca, przy której ryzyko zachorowania na żylną chorobę zakrzepowo-zatorową jest 3-krotnie wyższe, a epizody żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej obserwuje się nawet u 25% takich pacjentów. Co więcej, u niemal
14% pacjentów z tej grupy ryzyka może występować zatorowość płucna.

Największym zagrożeniem związanym z zapaleniem żył głębokich jest rozwój zatorowości płucnej, której objawami mogą być: dyskomfort lub ostry ból w klatce piersiowej, duszność, przyspieszone tętno, odkrztuszanie krwi. Często są one niejasne lub nieobecne, a mogą doprowadzić do nagłego zgonu.

Oprócz zmniejszenia zapadalności na żylną chorobę zakrzepowo-zatorową, profilaktyka mogłaby ograniczyć częstość występowania odległych powikłań związanych z tą chorobą, takich jak nawracająca zakrzepica żył głębokich, zespół pozakrzepowy lub nadciśnienie płucne.

W przeszłości lekarze koncentrowali się bardziej na ryzyku i zapobieganiu żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej u pacjentów chirurgicznych pomimo,
iż śmiertelność w przebiegu zatorowości płucnej jest 3-krotnie wyższa wśród pacjentów z ostrymi schorzeniami internistycznymi niż wśród pacjentów chirurgicznych. Pacjenci z ostrymi chorobami internistycznymi, które są związane
z wysokim ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (takich jak udar mózgu, zastoinowa niewydolność serca, choroby układu oddechowego, zakażenia
lub zawał mięśnia sercowego) w chwili przyjęcia do szpitala muszą być także rutynowo oceniani pod kątem ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.

Jednak na przestrzeni ostatnich 25 lat heparyny drobnocząsteczkowe wykazały istotną przewagę nad heparynami niefrakcjonowanymi pod względem wygody dawkowania i mniejszej częstości powikłań krwotocznych. Obydwa rodzaje leków przeciwzakrzepowych zapobiegają powstawaniu zakrzepów krwi, przez co redukują ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Terapię taką określa się mianem profilaktyki zakrzepicy. U pacjentów, u których stosowanie leków przeciwzakrzepowych jest przeciwwskazane, zaleca się stosowanie urządzeń mechanicznych. Najczęściej używane wyroby to elastyczne pończochy kompresyjne o odpowiednim stopniu kompresji, pompy żylne na stopy, a także pneumatyczne urządzenia kompresyjne.

Pacjenci z ostrymi schorzeniami internistycznymi, którzy przez dłuższy czas pozostają unieruchomieni, są narażeni na ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Korzyści ze stosowania profilaktyki zakrzepicy w tej populacji podwyższonego ryzyka oceniano w kilku dużych badaniach klinicznych,
a ich wyniki jednoznacznie wykazały skuteczność działań profilaktycznych
z zastosowaniem leków przeciwzakrzepowych, takich jak heparyny drobnocząsteczkowe (np. enoksaparyna).