heparyny.pl

O żylnej chorobie zakrzepowo zatorowej - poradnik dla pacjentów

Co to jest żylna choroba zakrzepowo-zatorowa?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa to ogólne określenie opisujące powstawanie zakrzepu krwi (skrzepliny), który blokuje żyłę, utrudniając krążenie krwi. Może to nastąpić w dowolnej części układu żylnego, lecz najczęściej choroba przejawia się zakrzepicą żył głębokich, zazwyczaj w obrębie kończyn dolnych, a także zatorowością płucną. Zatorowość płucna jest potencjalnie zagrażającym życiu powikłaniem zapalenia żył głębokich i każdy pacjent, u którego wystąpi zapalenie żył głębokich narażony jest na jej ryzyko.

W rzeczywistości do zatorowości płucnej dochodzi wówczas, gdy zakrzep krwi w żyle głębokiej odrywa się od miejsca utworzenia i przemieszcza się w krążeniu żylnym, ostatecznie trafiając do płuc. Skutkuje to zablokowaniem dopływu krwi do płuc, co może prowadzić do zgonu. Pojęcie „żylna choroba zakrzepowo-zatorowa” obejmuje zarówno zapalenie żył głebokich, jak i zatorowość płucną.

Ze względu na nieprzewidywalny charakter i trudności w diagnozowaniu zapalenia żył głębokich i zatorowości płucnej, ocena wskaźników zapadalności, chorobowości i umieralności związanych z tymi chorobami nie jest łatwa. W Unii Europejskiej łączną roczną liczbę objawowych epizodów żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej niezakończonych zgonem, w tym epizodów zapalenia żył głębokich i zatorowości płucnej, szacuje się na ponad 1,5 miliona zdarzeń, zaś kolejne 500 tysięcy ma skutki śmiertelne. W Stanach Zjednoczonych każdego roku występuje do 2 milionów epizodów zapalenia żył głębokich, a zatorowość płucna jest przyczyną nawet 200 tysięcy zgonów rocznie. Zatorowość płucna prowadząca do zgonu jest najczęstszą przyczyną nagłej śmierci wśród pacjentów hospitalizowanych – zaburzenie to jest odpowiedzialne za 10% zgonów wewnątrzszpitalnych.

Czynniki ryzyka

Do wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej może przyczyniać się wiele stanów i czynników ryzyka, przy czym zazwyczaj u danego pacjenta występuje więcej niż jeden czynnik ryzyka. Grupę podwyższonego ryzyka mogą stanowić pacjenci z ostrymi schorzeniami lub chorzy w okresie pooperacyjnym.

Ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej wzrasta u pacjentów
z licznymi czynnikami ryzyka, takimi jak wiek, otyłość, przebyty epizod żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, żylaki, dziedziczne lub nabyte skłonności do wykrzepiania krwi, ograniczona sprawność ruchowa (pacjenci z ostrymi chorobami internistycznymi) lub całkowite unieruchomienie, nowotwory złośliwe, stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych lub hormonalnej terapii zastępczej,
a u niektórych kobiet także ciąża.

Kolejnym czynnikiem ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej jest zastoinowa niewydolność serca, przy której ryzyko zachorowania na żylną chorobę zakrzepowo-zatorową jest 3-krotnie wyższe, a epizody żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej obserwuje się nawet u 25% takich pacjentów. Co więcej, u niemal
14% pacjentów z tej grupy ryzyka może występować zatorowość płucna.

Objawy zapalenia żył głębokich i zatorowości płucnej

Żylnę chorobę zakrzepowo-zatorową często określa się mianem „cichej choroby”. W wielu przypadkach zapalenie żył głębokich może wystąpić bez żadnych widocznych objawów. Gdy się pojawiają, zazwyczaj występują tylko w jednej kończynie dolnej i mogą obejmować ból, tkliwość uciskową, obrzęki (głównie podudzi) i zaczerwienienie lub zwiększone ucieplenie kończyny.

Największym zagrożeniem związanym z zapaleniem żył głębokich jest rozwój zatorowości płucnej, której objawami mogą być: dyskomfort lub ostry ból w klatce piersiowej, duszność, przyspieszone tętno, odkrztuszanie krwi. Często są one niejasne lub nieobecne, a mogą doprowadzić do nagłego zgonu.

Konsekwencje żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Wymieniając istotne problemy dotyczące zdrowia publicznego często pomija się żylną chorobę zakrzepowo-zatorową, chociaż potencjalne korzyści ze skutecznego jej zapobiegania mogą być znaczne. Dane sugerują, że odpowiednia profilaktyka
u pacjentów wysokiego ryzyka, takich jak osoby z zastoinową niewydolnością serca, może zapobiegać żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej u jednego na dziesięciu pacjentów.

Oprócz zmniejszenia zapadalności na żylną chorobę zakrzepowo-zatorową, profilaktyka mogłaby ograniczyć częstość występowania odległych powikłań związanych z tą chorobą, takich jak nawracająca zakrzepica żył głębokich, zespół pozakrzepowy lub nadciśnienie płucne.

Znaczenie profilaktyki

Wiele zgonów związanych z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową następuje
w przebiegu nagłych epizodów zapalenia żył głebokich lub zatorowości płucnej, które pozostają nierozpoznane i/lub nieleczone. Pomimo dostępności dobrze tolerowanej i skutecznej profilaktyki, stopień wdrożenia działań mających na celu zapobieganie żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej jest wciąż suboptymalny.

W przeszłości lekarze koncentrowali się bardziej na ryzyku i zapobieganiu żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej u pacjentów chirurgicznych pomimo,
iż śmiertelność w przebiegu zatorowości płucnej jest 3-krotnie wyższa wśród pacjentów z ostrymi schorzeniami internistycznymi niż wśród pacjentów chirurgicznych. Pacjenci z ostrymi chorobami internistycznymi, które są związane
z wysokim ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (takich jak udar mózgu, zastoinowa niewydolność serca, choroby układu oddechowego, zakażenia
lub zawał mięśnia sercowego) w chwili przyjęcia do szpitala muszą być także rutynowo oceniani pod kątem ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.

Jak zapobiegać żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej?

Zapobieganie żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej często opiera się
na stosowaniu leków przeciwzakrzepowych. Niskie dawki heparyny niefrakcjonowanej stosuje się niemal od pół wieku i powszechnie uznaje się
za dobrze tolerowaną i skuteczną profilaktykę.

Jednak na przestrzeni ostatnich 25 lat heparyny drobnocząsteczkowe wykazały istotną przewagę nad heparynami niefrakcjonowanymi pod względem wygody dawkowania i mniejszej częstości powikłań krwotocznych. Obydwa rodzaje leków przeciwzakrzepowych zapobiegają powstawaniu zakrzepów krwi, przez co redukują ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Terapię taką określa się mianem profilaktyki zakrzepicy. U pacjentów, u których stosowanie leków przeciwzakrzepowych jest przeciwwskazane, zaleca się stosowanie urządzeń mechanicznych. Najczęściej używane wyroby to elastyczne pończochy kompresyjne o odpowiednim stopniu kompresji, pompy żylne na stopy, a także pneumatyczne urządzenia kompresyjne.

Pacjenci z ostrymi schorzeniami internistycznymi, którzy przez dłuższy czas pozostają unieruchomieni, są narażeni na ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Korzyści ze stosowania profilaktyki zakrzepicy w tej populacji podwyższonego ryzyka oceniano w kilku dużych badaniach klinicznych,
a ich wyniki jednoznacznie wykazały skuteczność działań profilaktycznych
z zastosowaniem leków przeciwzakrzepowych, takich jak heparyny drobnocząsteczkowe (np. enoksaparyna).

Jesteś lekarzem? - zaloguj się